Sinüs cerrahisi, kronik sinüzit ve burun poliplerinde tıkanmış sinüs ağızlarını açmak ve hastalıklı dokuyu temizlemek için burun içinden endoskopla yapılan ameliyattır. Dış kesi yoktur; yüzde iz ya da şişlik beklenmez.
Bu sayfa kronik sinüzitte cerrahinin ne zaman gündeme geldiğini, endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) ile balon sinüplastinin farkını, ameliyatın adımlarını ve iyileşme sürecini bilgilendirme amacıyla anlatır.
Kronik sinüzit nedir, cerrahi ne zaman düşünülür?
Sinüsler, burun boşluğuna küçük ağızlarla açılan hava dolu boşluklardır. Bu ağızlar tıkandığında sinüs havalanamaz, salgı birikir ve iltihap süreklilik kazanır. Belirtiler 12 haftadan uzun sürüyorsa kronik sinüzitten söz edilir.
AAO-HNS'nin erişkin sinüzit klinik uygulama kılavuzu ve Avrupa EPOS 2020 belgesi, kronik sinüzitte önce uygun ilaç tedavisini önerir. Cerrahi, bu tedaviye yanıt vermeyen ve tomografide hastalığı gösterilen hastalarda gündeme gelir.
| Durum | İlk yaklaşım | Cerrahi ne zaman |
|---|---|---|
| Kronik sinüzit (polipsiz) | Burun yıkaması, steroid sprey, gerekirse antibiyotik | Uygun tedaviye rağmen belirti devam ediyorsa |
| Kronik sinüzit + burun polipleri | Steroid sprey, kısa süreli ağızdan steroid | Tıkanıklık ve koku kaybı sürüyorsa |
| Tekrarlayan akut sinüzit | Her atakta tedavi, altta yatan neden araştırması | Yılda birden çok atak ve yapısal neden varsa |
| Mantar topu, mukosel gibi lokal hastalık | Görüntüleme ile tanı | Tanı konulduğunda çoğunlukla cerrahi |
Hangi belirtiler görülür?
- Burun tıkanıklığı ve yüzde dolgunluk
- Koyu, renkli burun akıntısı ya da geniz akıntısı
- Koku duyusunda azalma
- Yüzde ve dişlerde basınç hissi, baş ağrısı
- Sık tekrarlayan "soğuk algınlığı" atakları
- Halsizlik ve uyku kalitesinde bozulma
Ameliyat nasıl yapılır?
Endoskopik sinüs cerrahisi genel anestezi altında yapılır. Süre, kaç sinüsün ele alınacağına göre 1–3 saat arasında değişir.
- Endoskopik değerlendirme: Burun içi ince bir kamera ile görüntülenir; tomografi ile plan karşılaştırılır.
- Sinüs ağızlarının açılması: Tıkalı olan maksiller, etmoid, frontal ve sfenoid sinüs ağızları hastalığın yaygınlığına göre genişletilir.
- Hastalıklı dokunun temizlenmesi: Polipler ve iltihaplı doku, mukozayı koruyacak biçimde alınır.
- Eşlik eden sorunlar: Septum eğriliği ya da konka büyümesi varsa aynı seansta düzeltilir (septoplasti).
- Kapatma: Dikiş gerekmez; gerekirse eriyen ya da kısa süreli tampon yerleştirilir.
Yaygın olmayan, sınırlı hastalıkta balon sinüplasti bir seçenek olabilir: sinüs ağzına yerleştirilen balon şişirilerek ağız genişletilir, doku çıkarılmaz.
| Ölçüt | FESS | Balon sinüplasti |
|---|---|---|
| Doku çıkarma | Evet, hastalıklı doku temizlenir | Hayır |
| Polipli hastalık | Uygun | Uygun değil |
| Hastalığın yaygınlığı | Sınırlı ve yaygın hastalıkta | Yalnızca sınırlı, seçilmiş hastalıkta |
| Anestezi | Genel | Genel ya da seçilmiş hastada lokal |
| Kanıt düzeyi | Geniş | Sınırlı hasta grubunda karşılaştırmalı veri |
Bilimsel çalışmalar ne söylüyor?
Kronik sinüzitte FESS sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analiz, hasta tarafından bildirilen belirti puanlarında anlamlı iyileşme bildirmektedir. Balon dilatasyonu FESS ile karşılaştıran bir başka meta-analiz, seçilmiş sınırlı hastalıkta balon yönteminin benzer belirti iyileşmesi sağlayabildiğini, buna karşılık polipli ve yaygın hastalıkta FESS'in tercih edildiğini göstermektedir.
Bu bulgular grup düzeyindedir; kişisel sonuç hastalığın yaygınlığına, altta yatan nedene ve ameliyat sonrası tedaviye uyuma bağlıdır.
İyileşme süreci nasıl ilerler?
Aşağıdaki süreler tipik aralıklardır; kişiden kişiye değişir ve kişisel bir taahhüt değildir.
| Dönem | Beklenen durum |
|---|---|
| İlk 48 saat | Burun tıkanıklığı, hafif kanlı akıntı; baş yüksekte tutulur |
| 1 – 3. gün | Varsa tamponlar alınır; tuzlu su yıkamasına başlanır |
| 1. hafta | İlk endoskopik kontrol; kabuklar temizlenir |
| 7 – 10. gün | Masa başı işe dönüş çoğu hastada mümkündür |
| 2 – 4. hafta | Ağır efor ve uçuş için kontrol sonrası izin |
| 6 – 12. hafta | Mukoza iyileşmesi tamamlanır; ilaç tedavisi ve takip sürer |
Ameliyat sonrasında düzenli burun yıkaması ve önerilen spreylerin kullanımı, sonucun korunması için ameliyatın kendisi kadar önemlidir.
Riskler nelerdir?
Aşağıdaki liste kapsayıcı değildir; kişiye özel riskler muayene ve aydınlatılmış onam sürecinde konuşulur.
- Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı riskler
- Kabuklanma, yapışıklık ve geçici kuruluk
- Koku duyusunda geçici ya da kalıcı değişiklik
- Sinüs ağızlarının yeniden daralması, poliplerin tekrarı
- Nadiren göz çevresi yapılarının ya da kafa tabanının etkilenmesi (beyin-omurilik sıvısı kaçağı, göz çevresinde morluk)
- Yeniden ameliyat gereksinimi
Karar verirken nelere bakılır?
Muayenede burun içi endoskopla incelenir; polip, akıntı ve sinüs ağızlarının durumu değerlendirilir. Tanı ve ameliyat planı için sinüs tomografisi çekilir. Alerji, astım ve aspirin duyarlılığı gibi eşlik eden durumlar sorgulanır.
Cerrahi kararı; belirtilerin süresi, ilaç tedavisine yanıt ve tomografi bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle verilir. Ameliyat sonrası tedavinin sürdürülmesi planın parçasıdır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı yerine geçmez. Sinüs cerrahisinin sizin için uygun olup olmadığı ancak muayene ve görüntüleme sonrasında belirlenebilir.
